Girdabın etrafında aylardır dönen dünyanın en büyük buz dağının akıbeti merak ediliyor

AA İSTANBUL (AA) - Dünyanın en büyük buz dağı olarak bilinen A23a, Ağustos 1986'da Antarktika'daki Filchner-Ronne Buz Sahanlığı'ndan koptu. Bu kopuşun akabinde yaklaşık 34 yıl boyunca sabit kalan buz dağı 2020 yılında okyanus akıntılarıyla birlikte harekete geçerek Weddell Denizi'nin batı kısmına hakikat ilerlemeye başladı. Fakat seyahat sırasında bir girdaba kapılan buz dağı, bu yılın başından bu yana girdabın etrafında dönüyor. Kimi uzmanlar bu durumun, buz dağının sıcak sulara hakikat gidişini engelleyeceğini ve erimesini yavaşlatacağını düşünürken kimileri da dönme hareketinin erimeyi hızlandıracağını söz ediyor. AA muhabirinin sorularını yanıtlayan İngiliz Antarktika Araştırmaları Enstitüsü (BAS) Kutup Okyanus Kümesi Lider Yardımcısı Prof. Dr. Kate Hendry ve Fizik, Oşinografi ve Açık Deniz Departmanı Lideri Dr. Alexander Brearley, A23a buz dağının Filchner-Ronne Buz Sahanlığı'ndan kopmasının iklim krizinden bağımsız olarak doğal bir süreç içinde gerçekleştiğini söyledi. A23a’nın 2024 yılı başlarına kadar soğuk sularda kalması hasebiyle bu süreçte alanının çok küçük bir kısmını yitirerek 3 bin 850 kilometre kareden 3 bin 672 kilometre kareye düştüğünü aktaran bilim insanları, buz dağının Güney Orkney Adaları’nın kuzeyinde dönmeye başlaması hakkında şunları kaydetti: "A23a şu anda, Güney Orkney Adaları'nın kuzeyinde, saat istikametinin bilakis günde yaklaşık 15 derece dönüyor. Bu dönme hareketinin sebebi, buz dağının, 'Taylor sütunu' olarak bilinen ve okyanus akıntılarının bazen denizaltı dağlarının üzerinden akması sonucu ortaya çıkan küçük ölçekli bir sirkülasyonda hapsolmuş olması. A23a şu anda Pirie Bank olarak isimlendirilen, 100 kilometre genişliğinde ve 1000 metre derinlikteki bir dağın üzerinde bulunuyor." Buz dağının hapsolduğu sirkülasyon sebebiyle erime suratında yaşanan değişimi kıymetlendiren araştırmacılar, "Dönme sürecinin tek başına buz dağının erimesine mani olabileceğini düşünmüyoruz lakin bu hareket buz dağının kuzeydoğudaki daha sıcak sulara ilerlemesinin önüne geçiyor. Buz dağı, sirkülasyondan kurtuluncaya kadar erime nispeten daha yavaş olacaktır." değerlendirmesini yaptı. "Deniz tabanındaki yaşama ziyan verebilir" Buz dağının ne kadar mühlet daha orada kalacağını bilemeseler de misal özelliklere sahip diğer bir buz dağının 4 sene boyunca tıpkı sirkülasyonda hapsolduğunu hatırlatan bilim insanları, "Buz dağı deniz nakliyatı için açık bir biçimde tehlikeli ancak uydu imajları tarafından uygun bir biçimde incelendiği için şanslıyız. Bu durum, balıkçı, araştırma ve yolcu gemilerinin buz dağından kaçınmak için inançlı rotalar çizebilecekleri manasına geliyor." diye konuştu. Araştırmacılar, devasa buz dağlarının deniz tabanını karıştırarak bölgedeki canlılar için daha fazla besin ve karbon yayabileceğini, lakin tıpkı vakitte deniz tabanındaki yaşama ziyan verebileceğini belirtti. A23a buz dağının şu an için okyanus tabanında bir erozyona yol açmamasına rağmen devasa buzulların Antarktik bölgelerdeki deniz tabanına çarpma tasasının her vakit var olduğunun altını çizen araştırmacılar, bu durumun foklar, penguenler ve balinalar üzere büyük hayvanların beslenme ve göç süreçlerini olumsuz etkileyebileceğini vurguladı. "Dönmesi, daha süratli erimeye yardımcı olur" Kaliforniya Üniversitesi Yer Sistemi Bilimi Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Eric Rignot ise buz dağının girdapta dönme sürecinde daha süratli eriyeceği yorumunu yaptı. Dönme hareketinin buz dağının erime suratına olan tesirine dikkati çeken Rignot, "Dönme ve süratli hareket, okyanusta daha fazla bir ısı değişimi yaratması sonucu daha süratli erimeye yardımcı olur. Bu sebeple buz dağının daha süratli ayrışmaya başlaması mümkündür ve daha küçük kesimlere ayrılacaktır." görüşünü paylaştı. Buz dağındaki erimenin iklim değişikliğiyle ilgisi olmadığına değinen Rignot, "Erimesinin birinci sebebi daha sıcak ve tuzlu bir etrafta olması. Denizde sürüklenen tüm buz dağlarının yazgısı nihayetinde erimek." dedi. A23a’nın dönme hareketinin, okyanusun sirkülasyon şeması sebebiyle yaşandığını bildiren Rignot, buz dağının devasa ve büyük bir eylemsizlik momentine sahip olduğunu, bu nedenle yıllarca bu formda dönmeye devam edebileceğini lisana getirdi. Buz dağının parçalanmasının risklerinden bahseden Rignot, "Buz dağı parçalandığında diğer buz dağlarına ayrılırsa bunun yansımaları değersiz olacaktır. Şayet buz kesimlerine ayrılırsa, bu bir nevi sayısız buz kesiminin etrafa yayıldığı patlamaya emsal halde olacak. Bu yaşandığında civardaki bir teknedeyseniz, etrafa uçuşacak modüller ölümcül olabilir." değerlendirmesinde bulundu. "Uzunca bir müddet konumunu koruyacak" 4. Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi Koordinatörü olan ve tıpkı vakitte Türkiye’nin kutup bölgelerinde çalışmalarının ulusal ve milletlerarası seviyede tanınmasını sağlayan, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) Lideri Prof. Dr. Burcu Özsoy ise A23a buz dağının girdaba kapılmasının, buz dağının bir müddet daha girdabın gücü ve istikameti doğrultusunda hareket edeceği manası taşıdığını söyledi. A23a’nın, akıntının bir mahzur ile müsabakası sonucu 2 farklı akıntıya bölünmesi ile oluşmuş bir girdaba takıldığı bilgisini paylaşan Özsoy, "Bu nizam içerisinde de A23a’nın deniz yüzeyinin altındaki derinliği göz önüne alındığında, uzunca bir müddet daha mevcut durumunu erimeden ya da daha sıcak bölgelere geçmeden koruyacağı manasına geliyor." diyerek kelamlarını tamamladı.
Muhabir: Kâfi Ada Şeko,Gülseli Kenarlı
Benzer Videolar